متون عمومی

تاریخچه آموزش محیط زیست درایران و جهان :

اگربخواهیم یک نگاه گذرا به تاریخ آموزش محیط زیست در جهان داشته باشیم باید گفت کنواسیون سازمان ملل متحد با عنوان «محیط زیست انسانی و توسعه» که درسال 1972در استکهلم سوئد تشکیل شد،اولین تلاش جمعی بود که مسائل وبحرانهای زیست محیطی را به چالش خواند و نگرانی گسترده جهان را با شرکت 113کشور متبلور کرد و بر نقش آموزش و آگاه کردن مردم و شناساندن مسائل زیست محیطی به آنان تاکید نمود.

تشکیل برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) نیزاز نتایج همین کنواسیون بود.در سال 1977 کنواسیون بینالمللی آموزش محیط زیست با حضور 66 کشوردرتفلیس گرجستان برگزار شد.این کنواسیون نقطه اوج تلاشهایی بود که کشورها را متعهد میکرد تا چارچوبهای قانونی لازم را برای حفاظت از محیط اجتماعی و طبیعی خود تعریف و بدان ملتزم شوند. بیانیه تفلیس بر این نکته تاکید دارد که آموزش محیط زیست باید مردم را در همه مقاطع سنی و در همه سطوح به صورت رسمی و غیر رسمی پوشش دهد. این آموزش به مردم کمک می کند تا از محیط زیست درک واقعی کسب نموده و به اقدامات عقلانی مناسب برای برآوردن نیاز و حفاظت محیط زیست روی آورند.

در ژوئن سال 1992 کنواسیون جهانی محیط زیست و توسعه در ریودوژانیروی برزیل برگزار شد.گرچه در خلال سالهای 1972 تا 1992 انسان رشد چشمگیری را در زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ازخود نشان داد اما مسائل زیست محیطی و بحرانهای جهانی شمولی نظیر تهی شدن لایه ازن، افزایش گازهای گلخانهای و بارش باران های اسیدی نگرانیهای جدیدی را به وجود آورد. مدلهای توسعهای سنتی و مصرف اسرافآمیزمنابع و اندیشههای سنتی که در آن رشد اقتصادی تنها در شاخصهای کمی و بیتفاوت نسبت به حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی محدود میشد دیگرنمی توانست پاسخگوی نیازهای جاری و آینده جهان باشد. به همین دلیل کنواسیون ریو دستور کار 21را که در آن به طور واضحی ایده توسعه پایدار و ضرورت مشترک از محیط زیست و توسعه، ترویج شده است تصویب کرد. در فرآیند توسعه پایدار، آموزش محیط زیست به عنوان اهرماساسی در تقویت مشارکت عمومی نقش حیاتی دارد.دستور کار 21 به درستی اعلام کرد که هنوز در ارتباط با آگاهی جامعه به همبستگی طبیعت و فعالیتهای انسانی و زیست محیطی خلأ قابل ملاحظهای وجود دارد. دستور کار 21 بر ضرورت ایجاد و تداوم یک نهضت آموزش با هدف تغییر و رفتار و اصلاح بینش عمومی نسبت به محیط زیست، به عنوان مقدمه عمل برای دستیابی به توسعه پایدار تأکید دارد. بنابراین باید اقدامات وسیعی در خصوص آموزش همه افراد از سنین مدرسه تا دوران بلوغ و بزرگسالی صورت پذیرد.

در ایران : تشکیل سازمان محیط زیست درسال 1350و ایجاد دفتر آموزش محیط زیست دراین سازمان و متعاقب آن تأسیس آموزشکده حفاظت محیط زیست کرج وابسته به سازمان محیط زیست درسال 1351 درجهت تربیت کاردان محیط زیست را باید از گامهای اولیهای برشمرد که در زمینه آموزش عالی محیط زیست درکشور برداشته شد. ایجاد مرکز هماهنگی مطالعات محیط زیست درسال1352 دردانشگاه تهران با هدف انسجام و هماهنگی در زمینه کلیه فعالیتهای زیست محیطی که دردانشکدهها و مراکز تحقیقاتی صورت میگرفت، ازجمله عملکردهایی بود که بعدها نقش بهسزایی درآموزش عالی محیط زیست ایفا کرده و درواقع سنگ بنای تأسیس دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران بود.

فعالیت مراکزآموزش عالی محیط زیست بعد ازانقلاب اسلامی با روندی سریعتراز گذشته توسعه یافت. درسال 1362 اولین گروه آموزشی شیلات و محیط زیست همزمان دردو دانشکده منابع طبیعی تهران و گرگان تأسیس شد و درسال 1374 بود که اولین دانشکده محیط زیست کشور دردانشگاه تهران دایرشد.

اداره کل حفاظت محیط زیست کردستان :

این اداره همانند سایر ادارات یک ارگان و نهاد دولتی است که وظایف مهمی را بر عهده دارد که در ادامه با معرفی بخشهای مختلف آن و نیز وظایف هر بخش بیشتر با این محیط اداری و وظایف حساس آن آشنا خواهید شد.سازمان حفاظت محیط زیست براساس قانون وظایف و رسالتهای کلی زیر را برعهده دارد :

1- مطالعه عوامل مخرب و آلایندههای محیط زیست. 2- بکارگیری فناوریهای سازگاربا محیط زیست وارائه دستورالعملهای زیست محیطی برای مکان یابی محل استقرار واحدهای بزرگ صنعتی،کشاورزی و سکونتگاههای انسانی و غیره . 3- شناسایی و تعیین زیستگاههای بحرانی با ارزش زیست بومی بالا. 4- گسترش همکاریهای منطقهای و بین المللی درزمینه محیط زیست. 5- تهیه و تدوین ضوابط و استانداردهای زیست محیطی برای مدیریت و بهره برداری ازمنابعآب،هوا، خاک،مدیریت پسماندها و زباله های شهری،روستایی،صنعتی و کشاورزی و کنترل و دخالت در اکوسیستمها برحسب ظرفیتهای طبیعی آنها. 6- گسترش آگاهیهای زیست محیطی. 7- جمع آوری،طبقه بندی علمی،نگهداری و نمایش گونههای گیاهی و جانوری از طریق ایجاد موزهها ونمایشگاههای مختلف. 8- اعمال نظارت و دخالتهای قانونی برای پیشگیری ومنع ورود آلایندهها به منابع زیست محیطی و جلوگیری ازتخریب آنها.

بخش های مختلف اداره کل حفاظت محیط زیست :

محیط زیست طبیعی ، محیط زیست انسانی ، بخش اداری و مالی ، بخش حقوقی ، بخش آموزش ، بخش روابط عمومی ، بخش نظارت وبازرسی و بخش آزمایشگاه.

 

بسیاری از تهدیدهای زیست محیطی، تخریب منابع و آلوده سازی محیط نتیجه فعالیتهای انسانی هستند.ازاین رو آگاه سازی عمومی و آموزشی جامعه دررابطه با ارزش و اهمیت محیط زیست برای ادامه حیات بشر امر مهم است. شرط اجرای موفقیت آمیز هریک از برنامه های حفاظت از محیط زیست، آگاهی از چرایی و چگونگی آنهاست و ناپایداری توسعه را باید در جهل و نابخردی نوع بشر در بهره برداری ازمنابع، انرژی ها و طرز برخورد با طبیعت جستجو کرد.

آموزش خود یک هدف نیست بلکه ابزاری کلیدی برای فراهم آوردن تغییر در دانش ها، ارزش ها، رفتار و به طور کلی شیوه زندگی است تا براساس آن جوامع بتوانند به پایداری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیک و سیاسی دست یابند. به این اعتبار پایداری دارای 4 وجه است  و هر وجه آن متضمن برقراری یک اصل ارزشی است. این اصول جوامع را به سوی اهداف زیر هدایت می کند:

در بعد اجتماعی، توجه به همه انسان ها و ارزشهایی همچون عدالت اجتماعی و صلح.

در بعد اقتصادی، توزیع عادلانه ثروت وفراهم آوردن رفاه وامنیت اقتصادی برای همه.

دربعد سیاسی، تصمیم گیری برمبنای مشارکت عمومی واستفاده ازابزارهایدموکراتیک.

دربعد اکولوژیک، برقراری سیستم های حفاظت از منابع و استفاده خردمندانه از آنها.

تحقق این اهداف و اصول با استفاده از ابزارآموزش برای آینده پایدار ممکن است. ایجاد و گسترش ظرفیت ها و امکانات آموزشی برای اجرای این اصول در سطح فعالیت فردی و خانواده و تصمیم گیری در سطوح محلی، ملی و جهانی شرط به فعلیت درآوردن آنهاست. آموزش در تمامی سطوح و در همه اشکالش، ابزاری حیاتی برای حل مشکلات محلی و جهانی، فرآوری توسعه پایدار به ویژه فقر،بیماریهایی همچون ایدز، تخریب محیط زیست، تهدید صلح و امنیت، توسعه روستایی وتغییردرالگوهای تولید و مصرف به حساب می آید. اگرچه تخریب محیط زیست، یک عامل اساسی تهدید کننده و توسعه پایدار محسوب می شود، اما تغییر رفتار در مواجه با محیط زیست منوط بهرفع سایر موانع همچون فقر و الگوهای تولید و مصرف است و ازاین نظرتفکیک این عوامل از یکدیگربس دشوار است. با این توصیف آموزش و آگاه سازی عمومی در ارتباط با محیط زیست به سه دلیل اهمیت فراوان می یابد:

1- آموزش و ارتباطات، پایه های تحقق اهداف زیست محیطی درزمینه های مختلف هستند.

2- آموزش و ارتباطات ، حلقه اتصال مردم با محیط زیست است.

3- حس مسئولیت اجتماعی و مشارکت مردمی در حفاظت ازمحیط زیست را ایجاد کند.

آموزش عمومی به معنی افزایش دانستنیها و نیز افزایش توانستنیها یونسکو برای دهه اخیربوده . نیز بعد ازژوهانسبورگ دهه آینده را به عنوان دهه آموزش محیط زیست معرفی کرده اند، بسیاراهمیت دارد. اینکه ابتدا دانایی مردم نسبت به محیط زیست افزایش یابد و نگرش جامع اکوسیستمی و زیست محیطی در آنها ایجاد شود، موضوعات خاصی مربوط به حفظ جنگل یا بحث خاص آلودگی هوا یا آب نیست، بلکه بحث یک اکوسیستم است و حیطه وسیعی را دربرمی گیرد که شامل همه مسائل مرتبط با حیات و زندگی ما می شود. امروز نگاهی که در سطح بین المللی نسبت به محیط زیست وجود دارد و سازوکارهایی که دولت ها پیش بینی می کنند، همه این مسائل را در برمی گیرد.

جالب است که بعضی موضوعات جدید در حیطه بحث محیط زیست و مدیریت زیست محیطی حتی مباحثی مثل زلزله را در برمی گیرد. بخشی در UNEP به حوادث غیرمترقبه زیست محیطی مثل خشکسالی ها، سیل و آلودگیهای وسیعی که ممکن است در اثر یک سانحه پیش بیاید، اختصاص دارد. حیطه محیط زیست را نباید محدود دید چه ازبعد تخصصی، چه از بعد دانستنی ها و نگرشی که برای مردم تعریف می شود، محیط زیست بحث بسیار جامعی است. نگرش اکوسیستمی همه عناصر را به هم وابسته و مرتبط می داند و اکر مبانی واصول علمی آن بیان شود عامه مردم وحتی کودکان به خوبی می توانند آن را درک کنند. دراین صورت و با افزایش توانستنی های مردم وارایه اطلاعات صحیح به آنها می توانند درست تصمیم بگیرند مانند اینکه بتوانند زندگی شخصی خود و حتی در یک خرید ساده میان دو کالای مشابه که یکی دارای علامت بازیافت و یا علامت استاندار است با دیگری که فاقد آن است، انتخاب درست داشته باشند. در یک جامعه این تصمیم فردی اگر تؤام با آموزش و نگرش صحیح باشد فرد را به سوی تصمیم درست هدایت می کند. تصمیمی که به نفع خودش و جامعه اش باشد و این افزایش توانستنی های ماست.

یکی از نیازها و کارهای مهم دستیابی به اهداف زیست محیطی همانا ترویج فرهنگ و اخلاق زیست محیطی بین احاد واقشارمختلف جامعه است وبرای نیل به این اهداف از راهکارهای اساسی، تنویر افکار عمومی است واین بخش ازاداره کل با همکاری تشکلهای مردمی این رسالت را به عهده دارد وجهت آفزایش آگاهی عمومی دراین خصوص آموزش افراد، تشکیل کلاسها وکارگاههای آموزشی، تشکیل سمینارها، تهیه بروشور وتراکت و همکاری با رسانه ها را باهمکاری کارشناسان بخشهای مختلف اداره کل دنبال می کند. از مهم ترین فعالیتهای این بخش در این راستا، جذب و هدایت علاقه مندان به محیط زیست در قالب تشکلهای مردمی است.

از جمله فعالیتهای این بخش :

·       اجرای برنامه های آموزشی جهت اقشارمختلف جامعه بویژه دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی وروستائیان بمنظور ارتقاء میزان آگاهی و بالا بردن سطح فرهنگ عمومی زیست محیطی جامعه.

·       برگزاری همایش و سمینارهای آموزشی پژوهشی و کارگاههای آموزشی درجهت افزایش دانش وبینش زیست محیطی دانش آموزان، دانشجویان و تشکلهای زیست محیطی.

·       برگزاری مسابقات نقاشی، پیاده روی و دوچرخه سواری در مناسبت های زیست محیطی.

·       برگزاری کلاس آموزشی مسائل زیست محیطی جهت فراگیران نهضت سوادآموزی.

·       برگزاری کارگاههای آموزشی جهت روحانیون و امامان جماعت.

·       برگزاری جلسات هم اندیشی با قضات دادگستری درخصوص اهمیت جایگاه محیط زیست و حفظ آب.

·       تشویق، ترغیب و ایجاد انگیزه بمنظور بهره وری بهینه از علاقه مندی و استعداد و خلاقیت تشکلهای زیست محیطی مردمی در زمینه دستیابی به اهداف سازمانی موردنظر.

·       آموزش شوراها و همیاران محیط زیست.

·       اعزام پرسنل جهت آموزش دوره های آموزشی مرتبط با بسته شغلی.

·       تهیه و توزیع بروشور و پمفلت (نوعی بروشور).

·       توزیع کتابچه زیست محیطی در سطح استان.

·       تهیه و توزیع بروشور و کیسه زباله به مناسبت روز انس با طبیعت.

·       برگزاری مراسمات به مناسبت روزانس با طبیعت، هفته محیط زیست، روز زمین پاک و هفته هوای پاک.

·       حضور کارشناسان اداره کل محیط زیست در برنامه های تلویزیونی و رادیویی و ارائه مطالب زیست محیطی به مردم.

·       تأیید و پذیرش سربازان بومی برای خدمت در مناطق حفاظت شده استان.

·       تدوین برنامه های خرد و کلان اداره کل دراجرای سیاست وخط مشی برنامه های دولت.

همان طور که قبلا هم گفتم بیشترین زمان دوره کارورزیم را در این بخش گذرانده ام و مطالب مهمی را علاوه بر مطالب فوق در مورد آموزش یاد گرفته ام که در ادامه به پاره ای از آنها می پردازم.

اصل عمومی بودن حفاظت از محیط زیست (مطابق با اصل پنجاهم قانون اساسی) همگانی بودن آموزش محیط زیست را در ضمیر خود نهفته دارد. همگانی بودن آموزش و آگاه سازی اجتماعی در رابطه با حفاظت ازمحیط زیست همواره مورد تأکید اجلاس ها و کنواسیونهای بین المللی از جمله اجلاس جهانی توسعه پایدار2002)، دستور کار 21، آموزش برای همه (EFA) و افکار عمومی است.منظوراز همگانی بودن آموزش، هر دو فرآیند یادگیری و یاددهی است. کمتر کسی است که بر اصل یادگیری همگان به منظور افزایش سطح دانش و آگاهی خدشه وارد کند. اما مسئله یاددهی معمولا مناقشه برانگیز است. به دلیل تقسیم کار در زندگی اجتماعی عصر حاضر و ایجاد سازمانهای تخصصی، انتظار این است که هر سازمانی مسئولیت حوزه مرتبط با عنوان و وظایف خود را به تنهایی برعهده گیرد. به همین دلیل انتظار اولیه این است که سازمان حفاظت محیط زیست نیز به تنهایی مسئولیت یاددهی و دانش افزایی محیط زیست را برای گروههای مختلف اجتماعی عهده دارشود. این انتظار با اصل عمومی بودن حفاظت در اصل پنجاهم قانون اساسی در تعارض است. علاوه بر آن با واقعیت محیط زیست که مفهومی به گستردگی نظام هستی، کلیهی مخلوقات خداوندی، منظومه شمسی، زیست کره و انواع اکوسیستم ها است، انطباق نداشته و با رویکرد حفاظت جهانی محیط زیست،قوانین و مقررات بین المللی وملی از جمله منابع حقوق محیط زیست جمهوری اسلامی ایران نیز مغایرت دارد.

آموزش همگانی محیط زیست دارای دو وجه است: اولا"، همه اقشار، طبقه ها و صنف های اجتماعی، مخاطب آموزش محیط زیست هستند، در برنامه های آموزش محیط زیست نمی توان گروه و یا طبقه ای رابه هردلیل بی نیاز از این آموزش به حساب آورد ؛ ثانیا"، آموزش دهی محیط زیست در حیطه ی صلاحیت و توان یک نهاد، مسئول حفاظت از محیط زیست نیست. همه ارگانها و نهادهای مسئول آموزش درکشور درحوزه و حدود خود با استناد به دستور کار21، اهداف آموزش برای همه، سند اجلاس جهانی ژوهانسبورگ، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در قبال آموزش محیط زیست مسئول هستند.

آموزش همگانی محیط زیست که مناسب تر است آموزش توسعه پایدارخوانده شود، به دلیل تنوع موضوعات، تنوع مخاطبان و تنوع شیوه های آموزشی، از پیچیدگی فراوانی برخوردار است. برخلاف آموزشهای بخشی، آموزش محیط زیست جز درسایه برنامه، اراده و تعامل و اقدام جمعی میسر نیست. سازمان حفاظت محیط زیست بخش ناچیزی از منظومه آموزش توسعه پایدار است. حتی در صورتی که همه بخش ها و نهادهای موجود در کشور نسبت به تنظیم و اجرای آموزش توسعه پایدار متعهد شوند، باز هم نتیجه ای عاید نخواهد شد، اگربرنامه هر یک از آنها با برنامه سایرین از انسجام کافی برخوردار نباشد.

وضعیت آموزش محیط زیست کشور طبق گروه های مخاطب درجدول زیرتشریح شده است.

 

 

ردیف     

      عنوان                          

                        مخاطبین

 

 

    1

 

 

 آموزش رسمی

 1- آمادگی

 2- مدارس (کلیه مقاطع تحصیلی)

 3- آموزش عالی

4- فنی وحرفه ای

 5- نهضت سوادآموزی

 

    2

 

 آموزش غیررسمی

1- مدیران و سیاستگزاران

 2- (عامه مردم )

 

    3

 

آموزش ضمنی

 

1- دیداری

2- شنیداری

 3- نوشتاری

 

 

 

آموزش رسمی :

1- آموزش رسمی آمادگی :

به طورکلی در زمینه آموزش رسمی کودکان زیر 7 سال (مقطع پیش دبستانی وآمادگی) در زمینه محیط زیست تا کنون در سطح ملی اقدام زیربنایی و شایسته ای که مبتنی بر برنامه ریزی اصولی باشد صورت نپذیرفته است. لذا وضعیت موجود آموزش رسمی این گروه ( شامل کودکان، مربیان و اولیاء ) مطلوب ارزیابی نمی گردد در حالیکه نتایج پژوهش های علمی نشان می دهد که فرآیند جامع پذیری با هدف تغییر رفتار درسنین کودکی آغاز می شود.با این اوصاف، اهم اقدامات انجام شده درسطح ملی (ستادی و استانی ) به شرح زیر است:

·       تولید وچاپ مجموعه کتابهای دانستنی های زیست محیطی، ویژه ی کودکان پیرامون موضوعات آب، هوا، انرژی، زباله، درخت وجنگل وتنوع زیستی توسط دفتر آموزش زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست.

·       تولید مجموعه کلیپ های آموزشی به صورت CD و یا VHS، ویژه کودکان.

·       اقدام برخی نهادهای فرهنگی درجهت تولید کتب، نشریات، برپایی جشنواره ها وبرنامه های زیست محیطی خاص کودکان.

·       تولید وپخش برنامه های زیست محیطی ویژه کودکان در شبکه های مختلف صدا سیما و...

2- آموزش رسمی مدارس (کلیه مقاطع تحصیلی ) :

وضعیت موجود آموزش رسمی محیط زیست در مدارس کشور با توجه به ایجاد شرایط مساعد و حساسیت های لازم دروزارت آموزش وپرورش در دو مقطع دبستان ودبیرستان، نسبتا خوب ارزیابی می گردد. مشروط برتداوم و استمرار اقدامات انجام شده می توان شرایط را در چند سال آتی امیدوارکننده تصور نمود. اما درزمینه آموزش رسمی محیط زیست در مقطع راهنمایی و آموزش های ضمن خدمت معلمان و آموزگاران اقدامات انجام شده ناکافی می باشد که باید مورد توجه بیشتر قرارگیرد. اهم اقدامات انجام شده درسطح ملی (ستادی واستانی) به شرح زیراست :

·       برگزاری کارگاههای آموزشی بین المللی با هدف تغییر نگرش آموزشگران و برنامه ریزان آموزشی درایران و استفاده از تجارب کارشناسان سایر کشورها.

·       اصلاح محتوی (مطالب، تصاویر، نقشه ها، نمودارها) و گنجاندن مفاهیم زیست محیطی درکتاب های درسی علوم وادبیات فارسی مقطع دبستان.

·       در برخی از مدارس کشور ، برنامه های آموزش محیط زیست در خارج ازفضاهای آموزشی ودر محیط های طبیعی اجرا می شوند که این روش نوین آموزشی بستری مناسب را برای ارائه ی آموزش های زیست محیطی به دانش آموزان فراهم نموده است و ...

3- آموزش رسمی آموزش عالی :

بدیهی است آموزش و فرهنگ سازی زیست محیطی زمانی به تحکیم اخلاق زیست محیطی در جامعه منجر می گردد که بر پایه تحقیقات و پژوهش کافی بنا شده باشد واز آن طریق برنامه ها و فعالیت های در حال اجرا بر اساس اصول علمی و روشهای اثر بخش دنبال گردد. بخش آموزش عالی کشور به عنوان یکی از اصلی ترین بخش های متولی تحقیقات و پژوهش کشور محسوب می گردد. اما در شرایط حاضر متأسفانه پژوهش و تحقیقات در زمینه آموزش و فرهنگ سازی زیست محیطی از جایگاه شایسته ای در بخش آموزش عالی برخوردار نمی باشد. هم اکنون در دانشگاه های کشور به ضرورت انجام تحقیقات کاربردی در زمینه فرهنگ و اخلاق زیست محیطی توجه شایانی شده و تحقیقات انجام شده در این زمینه از نظر کمی و کیفی بسیار ناچیز است. ضمنا در زمینه آموزش محیط زیست چه ازنظر تلفیق آموزش های زیست محیطی در همه رشته های تحصیلی به نحوی که فارغ التحصیلان حداقل مهارت کاربردی و نگرش زیست محیطی مرتبط با حرفه خود را کسب نمایند، اقدامات انجام شده ناکافی است. اهم اقدامات انجام شده به شرح زیر است :

·       تعداد معدودی از دانشگاه ها بااجرای طرح دانشگاه سبز اقدام به انجام فعالیت های زیست محیطی مختلفی در سطح دانشگا ها نموده اند.

·       همکاری سازمان با وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری، دراجرای طرح آموزش سبز درسبزبا هدف ارتقای دانش زیست محیطی دانشجویان سراسر کشور.

·       وضعیت انتشار کتب تخصصی  زیست محیطی با هدف دانش افزایی درحوزه های متنوع محیط زیست ناکافی ارزیابی می گردد.

·       همکاری متقابل دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی درحوزه ی پژوهش وآموزش با سازمان محیط زیست درسالهای اخیرافزایش یافته است.

 

4- آموزش رسمی فنی و حرفه ای :

درحال حاضر آموزش های بخش فنی وحرفه ای کشور ازطریق دو مرجع متفاوت می شود. بخشی ازآموزش های فنی وحرفه ای ازطریق وزارت آموزش وپرورش صورت می گیرد. علاوه برآن سازمان آموزش فنی وحرفه ای کشور وابسته به وزارت کار واموراجتماعی متولی آموزش های فنی وحرفه ای کوتاه مدت بوده ودرسطح کشورتربیت بخش بزرگی ازنیروی انسانی ماهربخش های فنی کشور را برعهده دارد. منابع وکتب و جزوه های آموزش رشته های تحت پوشش سازمان فنی وحرفه ای ازمحتوی زیست محیطی لازم برخوردار نیست. ازمهم ترین اقدامات انجام شده دراین زمینه :

·       هم اکنون سازمان فنی وحرفه ای کشور ، واحدی را جهت تلفیق محتوای زیست محیطی با استانداردهای مهارتی و آموزشی رشته های مختلف تحت پوشش آن سازمان دایرکرده است.

·       دربخش آموزشهای  فنی وحرفه ای وزارت آموزش وپرورش، کتابهایی با محتوای آموزش محیط زیست منتشر شده است.

·       پروژه نیازسنجی آموزش زیست محیطی رشته های اتوماتیک وصافکاری بخش فنی وحرفه ای، به عنوان یک نمونه توسط سازمان محیط زیست انجام شده است.

5- آموزش رسمی نهضت سوادآموزی :

سازمان نهضت سواد آموزی مجمع رسمی آموزش نوسوادان وکمسوادان جامعه محسوب می شود. سازمان حفاظت محیط زیست، براساس اهدافی که درجهت آموزش های زیست محیطی این بخش ازمخاطبین دنبال می کند تعامل خوبی را با نهاد مذکوربرقرار نموده واقدامات انجام شده دراین زمینه مناسب ارزیابی می شوند. فعالیت های آموزشی زیست محیطی انجام شده به ویژه درمناطق روستایی وعشایری کشور مورد توجه می باشند اما شایسته است که درمناطق شهری نیز به طور جدی تری دنبال شوند. مهم ترین اقدامات انجام شده در سطح ملی به شرح زیراست:

·       انعقاد تفاهم نامه ی همکاری متقابل بین سازمان حفاظت محیط زیست ونهضت سوادآموزی درسطح ملی درسال های اخیر.

·       چاپ وانتشار کتاب های متنوع با مضامین زیست محیطی بادر نظر گرفتن نیازهای زیست محیطی منطقه ای ومحلی درسطح ستادی واستانی در دستگاههای اجرایی.

·       آموزش کتابهای منتشر شده به نوسوادان وکم سوادان.

·       انجام فعالیت های فرهنگی واجتماعی متنوع؛ ازجمله برگزاری انواع مسابقات وجشنواره های فرهنگی ویژه نوسوادان درسطوح استانی.

·       برگزاری کارگاههای آموزشی ومهارتی متعدد جهت افزایش دانش زیست محیطی آموزشیاران نهضت سوادآموزی درسطوح استانی و...

 

آموزش غیر رسمی :

1- آموزش غیررسمی سیاستگزاران ومدیران :

با توجه به اینکه بسیاری ازبرنامه ها، تصمیم گیری ها، راهبردها وفعالیت های اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی کشور ازتفکرات وسیاستگزاران ومدیران کشور نشأت می گیرد. این گروه از جامعه به دلیل تأثیر مهمی که درتحقق توسعه ای پایدار خواهند داشت از مهم ترین مخاطبین بخش آموزش زیست محیطی کشور محسوب می شوند. در حال حاضر وضعیت آگاهی زیست محیطی عمده ی مدیران و سیاستگزاران کشور از شرایط مطلوبی برخوردار نمی باشد. آن دسته از مدیرانی که از آگاهی های زیست محیطی متناسبی برخوردار هستند نیز در بسیاری از مواقع آگاهی هایشان به نوع نگرش آنها دربرخورد با محیط زیست تأثیر گذار نبوده ولذا باور به تصمیم گیری  و اعمال مدیریت محیط زیست ندارند که درنتیجه ، آثار زیانبار ناشی از بسیاری برنامه ها، پروژه ها و تصمیم های اتخاذ شده دربخش دولتی برمحیط زیست، به دلیل عدم رعایت اصول  زیست محیطی  دراین فرآیند کاملا مشهود است. به طورکلی در حال حاضر وضعیت کشورمان از نظر میزان تلفیق محیط زیست وتوسعه درسطح کلان سیاست گزاری، برنامه ریزی ومدیریت مطلوب ارزیابی نمی شود. مهم ترین اقدامات انجام شده درسطح (ستادی واستانی) به شرح زیر می باشد:

·       برگزاری کارگاههای آموزشی تخصصی ویژه مدیران سازمان حفاظت محیط زیست (مدیریت بحران، SEA، مدیریت پایه ی محیط زیست، برنامه ریزی وسیاست گزاری های زیست محیطی و...)

·       برگزاری کنگره های ملی وبین المللی تخصصی دررابطه با آموزش های زیست محیطی.

·       تلاش درجهت ایجاد دولت سبز از طریق دانش افزایی مدیران وکارکنان دولت والزام به برقراری مدیریت زیست محیطی.

·       تشکیل فراکسیون مجلس شورای اسلامی.

·       توجه وتلاش برخی وزارتخانه ها و سازمانها برای آگاه سازی ودانش افزاییکارکنان ومدیران.

·       افزایش توجه قانونگزاران ونمایندگان به اهمیت محیط زیست وتوسعه پایدار.

2- آموزش غیررسمی بخش تولیدکنندگان:

بخش تولید کشور را می توان به سه زیر بخش کشاورزی، صنعت وخدمات، تقسیم کرد. به دلیل اهمیتی که آگاهیهای مورد نیاز وترویج الگوهای تولید مناسب از طریق ارائه آموزش های کاربردی دارند، فعالیت های آموزش این بخش مهم در طبقه آموزش غیررسمی جای گرفته است. درمطالب ذیل به بررسی وضعیت زیربخش های مذکور، و اهم اقدامات انجام شده می پردازیم.

الف ) زیر بخش صنعت

با وجود اینکه در سال های اخیر تلاش زیادی در بخش صنعتی برای ترویج الگوهای تولید پاک صورت گرفته، اماهنوز الگوی تولید پایدار به عنوان یک تفکر ارزشی درسراسر بخش صنعتی کشور گسترش نیافته است. ولیکن با توجه به فعالیت هایی که در بخش صنعت ومعدن در زمینه برگزاری دوره های آموزشی زیست محیطی صورت می پذیرد وبا توجه به این مسئله که ارائه ی این آموزش ها در دراز مدت می تواند تأثیر مثبتی بر عملکرد بخش صنعتی داشته باشد، وجود این شرایط را می توان امیدوارکننده توصیف نمود. اهم اقدامات انجام شده :

-         به منظوراشاعه وتوسعه فرهنگ زیست محیطی، درسطح کلیه ی مدیران، کارکنان وفعالان بخش صنعت و معدن، فعالیتهای جدیدی ازطریق وزارت صنایع ومعادن به عنوان متولی اصلی این بخش آغاز شده است.

-         برای کارشناسان ستادی و واحدهای صنعتی وبرگزاری سالانه بیش از100 دوره ی زیست محیطی در سازمان صنایع ومعادن استانها.

ب ) زیر بخش کشاورزی

زیربخش کشاورزی به عنوان یکی از زیربخش های محوری وبنیادین درچرخه اقتصادی وتولیدی کشور محسوب می گردد. در زیربخش کشاورزی نیز مانند زیربخش صنعتی هنوز روند الگوهای تولید پایداربه عنوان تفکر غالب تحکیم نیافته وبه نظر می رسد سیاست تولید بیشتر هرچند با ایجاد تأثیرات منفی بر محیط زیست، غالب باشد. در حال حاضر بسیاری از کشاورزان کشوربا روش های تولید محصولات و فرآورده های کشاورزی ازطریق روش های تولید سازگار با محیط زیست آشنایی چندانی ندارند. با این اوصاف اقدامات انجام شده درزمینه آموزش وفرهنگ سازی درزیربخش کشاورزی را که عمدتا ازطریق وزارت جهادکشاورزی دنبال می شود می توان به شرح زیر اعلام نمود:

-         تلاش برای ایجاد تحول فکری و تغییر در نگرش مدیران وکارشناسان بخش کشاورزی نسبت به موضوع حفظ محیط زیست  وتوسعه پایدار.

-         برنامه ریزی وبازنگری دوره های آموزشی وزارت جهاد کشاورزی از نظر تدوین وتصویب عناوین وسر فصل های دوره های آموزشی درزمینه محیط زیست.

-         تشکیل کمیته تخصصی محیط زیست و توسعه پایدار از اواخر سال 1381 در وزارت جهاد کشاورزی.

-         انتشارنشریه علمی تخصصی کشاورزی پایدار.

ج ) زیر بخش خدمات

زیر بخش خدمات طیف وسیعی ازفعالیت های اقتصادی کشور رادر برمی گیرد که از میان این طیف ها سه حوزه 1- خدمات بهداشتی 2- خدمات حمل ونقل وبازرگانی 3- خدمات ارتباطات واطلاع رسانی به دلیل کنش وواکنش مستقیمی که با محیط زیست دارند ازاهمیت بیشتری برخوردارند. هم اکنون در زمینه آموزش وفرهنگ سازی زیست محیطی اقدامات هماهنگ ومنسجمی انجام نشده است که بتوان آنها را به طور مستقیم به بخش خدمات کشور منتصب نمود. هراز گاهی که در بعضی از ارگان ها ومراکز ارائه دهنده خدمات ، فعالیتهایی به صورت جسته وگریخته در زمینه محیط زیست انجام می شود.

3- آموزش غیررسمی بخش مصرف کنندگان :

با توجه به تأثیرات ناشی از فرهنگ مصرف برمحیط زیست که در صورت وجود روند مصرف بی رویه ونامعقول ضمن افزایش آلودگیها وپسماندها، فشار فزاینده ای را بر محیط زیست تحمیل خواهد نمود، سیاست تغییردادن الگوی مصرف از طریق انجام آموزش های لازم ، اطلاع رسانی وترویج الکوهای مصرف معقول، بخش مهمی از آموزش های عملکردی غیررسمی جامعه را به خود اختصاص می دهد. بر این اساس از سال 1368 در کشور ما شورای عالی بررسی وتعیین الگوی مصرف تشکیل شد واین شورا در زمینه مصرف آب، انرژی، حمل ونقل، ارتباطات، دارو، خوراک، پوشاک ومسکن فعال می باشد. در حال حاضر توصیه های مصوب واجرا شده این شورا نتایج نسبتا خوبی را در برداشته است، اما هنوز الگوی مصرف معقول به عنوان یک نگرش عمومی در جامعه جا نیافتاده است.اهم اقدامات انجام شده درسطح ملی (ستادی واستانی) به شرح زیر می باشد:

·       در زمینه آب، اقدامات مناسبی از سوی وزارت جهاد کشاورزی برای جلوگیری از اتلاف آن در شبکه های آبیاری زمین های کشاورزی صورت گرفته است. در بخش صنعت اقداماتی برای بازیافت آب از طریق تصفیه صورت پذیرفته است.

·       در زمینه مصرف انرژی، هم به صورت عمومی و هم به صورت تخصصی اقدامات آموزشی و تبلیغی مناسب ومفیدی از سوی وزارت نیرو و وزارت نفت (سازمان بهینه سازی مصرف سوخت) صورت پذیرفته که در صورت استمرارنتایج آن امیدوارکننده است.

در زمینه حمل ونقل، پیام های آموزشی متعددی از سوی دستگاههای متولی در جهت فرهنگ سازی استفاده از حمل ونقل عمومی به جامعه منتقل شده است، ولی به دلیل ناکافی بودن توان ناوگان حمل ونقل عمومی پیام های آموزشی مورد نظر چندان ثمربخش نیستند. در بحث کشاورزی وغذا، آموزش های داده شده برای کاهش مصرف سموم وکودهای شیمیایی ناکافی وکم تأثیر بوده وتبلیغات انجام شده برای مصرف معقول مواد غذایی، به ویژه نان، درجامعه تأثیرات چندانی نداشته است.

 

آموزش ضمنی :

1- آموزش ضمنی رسانه ی  دیداری :

باتوجه به نقش مهم تلویزیون به عنوان یک رسانه قابل توجه و میزان تأثیر کذاری آن در فرآیند اطلاع رسانی، این رسانه به عنوان یک بستر مناسب برای اطلاع رسانی وآموزش مباحث زیست محیطی، می تواند نقش مؤثری داشته باشد. طی چند سال اخیر، استفاده از این رسانه در بعد ملی واستانی گسترش کمی وکیفی داشته است، ولی با توجه به اهمیت این رسانه، هنوز برای رسیدن به حالت ایده آل برای تولید وپخش برنامه های زیست محیطی فاصله زیادی وجود دارد. همچنین تولیدات فیلم، کلیپ، تیزر در دفتر آموزش زیست محیطی سازمان مرکزی وهمچنین واحد آموزش استان ها تقریبا مناسب بوده است.

علاوه بر آن اقدامات زیرنیز در سال های گذشته انجام شده اند:

·       اجرای جشنواره های ملی ومنطقه ای فیلم، عکس، نقاشی، کاریکاتور و...

·       برگزاری جنگ های تلویزیونی.

·       ساخت موسیقی وترانه با مضامین زیست محیطی ویژه کودکان.

·       ساخت برنامه های تلویزیونی مستند برای آشنایی با معضلات وخطرات زیست محیطی.

·       تکثیر وتوزیع تولیدات هنری دیداری زیست محیطی.

·       پوشش تصویری مناسبت های مختلف محیط زیست در سطح ملی واستانی.

2- آموزش ضمنی رسانه ی شنیداری :

با توجه به نقش مهم رادیو به عنوان یکی از رسانه های فراگیر، میزان تأثیرگذاری آن در امر اطلاع رسانی و آموزش مباحث زیست محیطی حائز اهمیت است. لذا طی چند سال اخیر با توجه به استقبال برنامه سازان رادیویی دربعد ملی واستانی، تولید وپخش برنامه های رادیویی زیست محیطی گسترش کمی وکیفی داشته است؛ به طوریکه بخش قابل توجهی از برنامه های رادیویی در مراکز استان ها وهمچنین شبکه های سراسری صدا به تولید وپخش برنامه های زیست محیطی اختصاص یافته اند ودر مناسبت های مختلف زیست محیطی در سطوح ملی ومحلی از طریق همکاری با شبکه های رادیویی کشور، پوشش مناسب این مراسم انجام پذیرفته است. لازم به یادآوری است که در کنار رسانه ی رادیو، می بایست به سایر موارد شنیداری نیز اشاره نمود که نوار کاست ولوح فشرده ازاین دست می باشند، ولیکن در زمینه تولید این محصولات اقدام جدی صورت نپذیرفته است.

3- آموزش ضمنی رسانه ی نوشتاری :

با توجه به اهمیت انتقال دانش واطلاعات زیست محیطی در قالب مواردنوشتاری درطی چند سال اخیر ، تولید وارائه مطالب زیست محیطی در قالب کتاب، بروشور، پوستر، مجله و روزنامه رشد قابل توجهی نداشته است. همچنین چاپ مجلات زیست محیطی توسط بخش خصوصی و اشتیاق جراید وناشرین بخش خصوصی به ارائه مطالب زیست محیطی از نکات مثبت این بخش می باشد.

بيشتر
 
 ارتباط با ما | آمار بازدیدکنندگان | انتقادات و پیشنهادات | نقشه سایت | ساختار سازمان | پست الکترونیک | محیط زیست استانها | خانه خبر | معرفی سازمان

:: تمامی حقوق وب سایت متعلق به سازمان حفاظت محیط زیست می باشد ::